Γιώργος Χ. Θεοχάρης, Οικογένεια Λ. Σφουντούρη

Μνημόσυνο

Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης
Ποίηση: Γιάννης Ρίτσος
Ερμηνεία: Γιώργος Νταλάρας
Δίσκος: 18 λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας (1974)



Οικογένεια Λ. Σφουντούρη

ΛΟΥΚΑΣ [ΕΤΩΝ 55]
ΦΛΩΡΟΥ [ΕΤΩΝ 50]
ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ [ΕΤΩΝ 3]
ΙΩΑΝΝΗΣ [ΕΤΩΝ 25]
ΟΛΓΑ [ΕΤΩΝ 20]
ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ [ΕΤΩΝ 14]

ΕΦΟΝΕΥΘΗΣΑΝ ΠΑΡΑ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ Τῌ 10-6-44

Άκουσε φίλε,

σ’ αυτό το κενοτάφιο βρίσκεται, μ’ έναν τρόπο, η σύνοψη της τραγωδίας του Διστόμου.

Ο Θεμιστοκλής πιάστηκε όμηρος, με άλλους έντεκα ξωμάχους, από τους Γερμανούς, σαν έφταναν στο Δίστομο, το μαύρο Σάββατο στις 10 Ιουνίου 1944. Λίγο μετά σκοτώσανε την αδερφή του Παναγιώτα που αμέριμνη έβοσκε τ’ αρνιά της στο Βρυόρεμα. Όσο βαστούσε η μέρα μέσα στο χωριό μακέλεψαν οι Ούννοι, νέους γέρους νήπια ζώα κι ό,τι ζωντανό –ανάμεσό τους τον Θεμιστοκλή και τον πατέρα του. Κίνησε η Φλωρού κι η Όλγα, η κόρη της, με δυο μουλάρια –σαν μάθανε τα μαύρα νέα– να φέρουνε τη σκοτωμένη Παναγιώτα τους. Φορτώσανε το πτώμα της και επιστρέφοντας απάντησαν το θάνατο να φεύγει για τη Λειβαδιά συντεταγμένος. Ήταν από τα τελευταία θύματα. Απόμειναν στις γράνες της δημοσιάς, μαζί με τα μουλάρια τους και τη νεκρή τους, θερισμένες από τα πολυβόλα.

Γι’ αυτό σου λέω φίλε,

σταμάτα μια φορά σ’ αυτό το κενοτάφιο της μνήμης.

Άφησε ένα αγριολούλουδο για τους 218 μακελεμένους του Διστόμου και συνέχισε, δρέψε την ευτυχία της ειρηνικής ζωής μας στην Αράχωβα τη νύχτα.

Περνώντας απ’ του Καραϊσκάκη το άγαλμα δείξε του πως θυμάσαι, κλείνοντάς του πονηρά το μάτι.

Από το ποιητικό βιβλίο Από μνήμης (2010) του Γιώργου Χ. Θεοχάρη

Πηγή: Ιστολόγιο Βίκυς Παπαπροδρόμου: Ό,τι πολύ αγάπησα (ποίηση, πεζογραφία & μουσική)

Η σφαγή του Διστόμου (10 Ιουνίου 1944)

Η Σφαγή του Διστόμου

Ένα από τα πιο αποτρόπαια εγκλήματα των Ναζί στην κατεχόμενη Ελλάδα.

Το πρωί της 10ης Ιουνίου 1944 γερμανική στρατιωτική φάλαγγα των Ες-Ες ξεκίνησε από τη Λιβαδειά για την Αράχωβα, με σκοπό την εκκαθάριση της περιοχής από τις αντάρτικες δυνάμεις. Στο Δίστομο ενώθηκε με άλλη γερμανική ομάδα που είχε ξεκινήσει από την Άμφισσα και προχώρησαν προς το Στείρι. Οι κάτοικοι έλαβαν εντολή να μην απομακρυνθούν από το χωριό, μέχρι την επιστροφή των γερμανικών δυνάμεων.

Στη θέση Καταβόθρα οι Γερμανοί δέχθηκαν επίθεση από αντάρτες του ΕΛΑΣ. Μετά από σύντομη, αλλά σφοδρή μάχη, αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν, αφήνοντας στο πεδίο της μάχης 15 νεκρούς και άλλους τόσους τραυματίες. Οι γερμανικές απώλειες ανήλθαν σε 6 νεκρούς και 15 τραυματίες.

Οι Γερμανοί απέδωσαν την επίθεση του ΕΛΑΣ σε ειδοποίηση των κατοίκων του Διστόμου και επέστρεψαν στο χωριό για να εκδικηθούν. Με διαταγή του διοικητή τους, υπολοχαγού Χανς Ζάμπελ, το Δίστομο πυρπολήθηκε και 218 κάτοικοι (114 γυναίκες και 104 άνδρες) εκτελέστηκαν απάνθρωπα. Μεταξύ των νεκρών, 45 παιδιά και έφηβοι και 20 βρέφη.

Η πρωτοφανής θηριωδία έγινε αμέσως γνωστή μέσω του BBC στο εξωτερικό και προκάλεσε την κατακραυγή της διεθνούς κοινής γνώμης. Η Γερμανική Διοίκηση της Αθήνας επέρριψε την ευθύνη αποκλειστικά στους κατοίκους του Διστόμου, επειδή, όπως ανέφερε σε ανακοίνωσή της, δεν συμμορφώθηκαν με τις στρατιωτικές εντολές.

Μετά την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα, το Ελληνικό Γραφείο Εγκληματιών Πολέμου μπόρεσε να ανακαλύψει τον υπεύθυνο της Σφαγής, Χανς Ζάμπελ, ο οποίος είχε καταφύγει στο Παρίσι και είχε συλληφθεί. Οι γαλλικές αρχές τον παρέδωσαν στις ελληνικές, οι οποίες τον προφυλάκισαν.

Τον Αύγουστο του 1949 ομολόγησε την έκταση των γερμανικών θηριωδιών στο Δίστομο, αλλά δικαιολογήθηκε ότι εκτελούσε διαταγές ανωτέρων του. Κατά τη διάρκεια της προφυλάκισής του, ο Ζάμπελ εκδόθηκε προσωρινά στη Δυτική Γερμανία για άλλη υπόθεση, αλλά δεν επέστρεψε ποτέ στην Ελλάδα για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες των πράξεών του.

Ακολουθεί η ταινία ντοκιμαντέρ με τίτλο «Ένα τραγούδι για τον Αργύρη» (2006) του Στέφαν Χάουπτ. Η ταινία αφηγείται την ιστορία του Αργύρη Σφουντούρη, ενός τετράχρονου διασωθέντα από τη σφαγή, ο οποίος την τραυματική αυτή εμπειρία όχι μόνο δεν ξεπέρασε ποτέ, αλλά την έκανε εφαλτήριο ενός διαρκούς αγώνα με την ελπίδα τέτοια γεγονότα να μην ξαναγνωρίσει ο κόσμος.



Σκηνοθεσία & σενάριο: Stefan Haupt

Χώρα παραγωγής: Ελβετία
Χρονολογία παραγωγής: 2006
Γλώσσα: Γερμανικά, Ελληνικά
Διάρκεια: 105'
Είδος: Ντοκιμαντέρ


_________________________________


ΠΗΓΕΣ:

Για τις πληροφορίες:  Σαν σήμερα 

Για το επίγραμμα του Γιάννη Ρίτσου: εδώ

Για το ντοκιμαντέρ: εδώ

Το μπλόκο της Κοκκινιάς

Το 1944 ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος όδευε προς το τέλος του. Μια σειρά από χώρες της ανατολικής και κεντρικής Ευρώπης έχουν απελευθερωθεί, ενώ για την Ελλάδα είναι η τελευταία χρονιά γερμανικής κατοχής, καθώς η αντιστασιακή δράση του ελληνικού λαού έχει κορυφωθεί τόσο στην ύπαιθρο όσο και στα μεγάλα αστικά κέντρα. Γρεβενά, Καρδίτσα, Τρίκαλα, Καρπενήσι ελέγχονται από τον ΕΛΑΣ ήδη από τα μέσα του 1943, ενώ την ίδια χρονιά μεγαλειώδεις κινητοποιήσεις στη Θεσσαλονίκη, σε πολλές άλλες πόλεις της Μακεδονίας και της Θεσσαλίας αλλά και στην Αθήνα εμπόδισαν την επέκταση της βουλγαρικής κατοχής σε ολόκληρη τη Μακεδονία και τη Θράκη. Στην περιοχή της Αθήνας ιδιαίτερη αντιστασιακή δράση ανέπτυξαν οι λαϊκές συνοικίες (Καλλιθέα, Καισαριανή, Κοκκινιά, κ.ά.) με τη μεγάλη απήχηση που είχε σ' αυτές το ΕΑΜ, κατορθώνοντας έτσι να γίνουν απόρθητα φρούρια για τον κατακτητή και τους ντόπιους συνεργάτες του.

Ο ορατός πια κίνδυνος της ήττας και η εντεινόμενη οργή τους για τη σθεναρή αντίσταση των Ελλήνων οδήγησε τους Γερμανούς στην εφαρμογή τακτικών φρίκης, όπως ολοκαυτώματα χωριών, σφαγές άμαχου πληθυσμού αλλά και μπλόκα και εκτελέσεις στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις.

Η Κοκκινιά (σημερινή Νίκαια) ήταν από τις συνοικίες της Αθήνας που πρωτοστάτησαν στην αντίσταση και πλήρωσαν βαρύ φόρο αίματος. Το πρώτο χτύπημα το δέχτηκε τον Μάρτιο του 1944, όταν ναζιστικές δυνάμεις σε συνεργασία με τα τάγματα ασφαλείας, χωροφύλακες και τσολιάδες επιχείρησαν επιδρομή με αποκλεισμό (μπλόκο) στην Κοκκινιά, που γρήγορα εξελίχθηκε σε μάχη (4 - 8 Μαρτίου 1944) και ανάγκασε τους επιδρομείς σε υποχώρηση. Όπως αναφέρεται στη σχετική έκθεση του 6ου συντάγματος του ΕΛΑΣ, οι εισβολείς είχαν 34 νεκρούς και πάνω από 100 τραυματίες, ενώ ο ΕΛΑΣ είχε 8 νεκρούς και 20 τραυματίες.

Επόμενη προσπάθεια από τους Γερμανούς έγινε στις 15 Αυγούστου του 1944, όμως κι αυτή απέτυχε. Έτσι, την αυγή της 17ης Αυγούστου 1944 μια δύναμη περίπου 3.000 βαριά οπλισμένων ανδρών με πολυβόλα, όλμους, μυδράλια και αυτόματα κυκλώνουν την πόλη ενώ κοιμάται, κι αρχίζει το δράμα της κτηνώδους αιματοχυσίας που θα επακολουθήσει.

Γύρω στις 6 το πρωί ακούγονται τα «χωνιά» στους δρόμους της Κοκκινιάς: «Προσοχή, προσοχή! Σας μιλάνε τα τάγματα ασφαλείας. Όλοι οι άνδρες από 14 - 60 ετών να πάνε στην πλατεία της οσίας Ξένης για έλεγχο ταυτοτήτων. Όσοι πιαστούν στα σπίτια τους θα τουφεκιστούν επί τόπου». Η ανακοίνωση σπέρνει τον πανικό. Οι πόρτες των φτωχών παραγκόσπιτων γκρεμίζονται, οι Κοκκινιώτες με βρισιές και κλοτσιές οδηγούνται στον τόπο του μαρτυρίου, ενώ κάποιοι που δεν υπακούουν εκτελούνται στα σπίτια τους. Γερμανοί και ταγματασφαλίτες μπαίνουν στα σπίτια, πλιατσικολογούν, βρίζουν και χτυπούν γυναικόπαιδα, βάζουν φωτιά.

 

Δυο ώρες αργότερα στην πλατεία της οσίας Ξένης βρίσκονται περί τις 20.000 Κοκκινιώτες κι εκεί οι κουκουλοφόροι δωσίλογοι υποδεικνύουν τους πατριώτες στους Ναζί, οι οποίοι ώσπου να τους μεταφέρουν στον τόπο εκτέλεσης, στη μάντρα ενός υφαντουργείου μερικά στενά πιο πέρα απ' την πλατεία, τους βασανίζουν για να μαρτυρήσουν τα ονόματα των συναγωνιστών τους.

Τάσσος, Το μπλόκο της Κοκκινιάς

Στο τέλος της ημέρας χιλιάδες πτώματα μεταφέρθηκαν και θάφτηκαν στο Γ' Νεκροταφείο της Νίκαιας, ενώ 8.000 Κοκκινιώτες οδηγήθηκαν στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου. Απ' αυτούς περίπου 1.800 στάλθηκαν στα κολαστήρια της Γερμανίας, στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως του Νταχάου, του Άουσβιτς, του Μπούχενβαλντ, του Μανχάιμ και αλλού.

Εδώ παρακολουθούμε ένα ντοκιμαντέρ από το ψηφιακό αρχείο της ΕΡΤ με θέμα το μπλόκο της Κοκκινιάς. Σενάριο - σκηνοθεσία: Διονύσης Γρηγοράτος / Διάρκεια: 1 ώρα 17 λεπτά περίπου.

Σχετική με το θέμα του μπλόκου της Κοκκινιάς είναι και η ταινία Το μπλόκο (1965) του Άδωνι Κύρου, η οποία θα προβληθεί σε επανέκδοση στους κινηματογράφους από τις 18 Αυγούστου. 

_______________________

ΠΗΓΕΣ: 

--Για την εικόνα: εδώ

--Πληροφορίες για το κείμενό μου άντλησα από εδώ και εδώ.

Τέλος, ένα τραγούδι σχετικό με το μπλόκο της Κοκκινιάς: 

Βασίλη Αρχιτεκτονίδη & Γιάννη Κακουλίδη, Το μπλόκο της Κοκκινιάς (1980)

Αφήγηση: Μάνος Κατράκης

Τραγουδούν: Αλέξης Μιχελουδάκης & Ελένη Τσαγκαράκη