ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Ιωαννίνων: Αισχύλου, Προμηθέας Δεσμώτης

Φωτο 1

Το περασμένο Σάββατο παρακολούθησα στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου τον Προμηθέα Δεσμώτη του Αισχύλου από το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Ιωαννίνων. Ήταν ένα απρόσμενο δώρο για μένα αυτή η παράσταση μέσα σ' ένα Σαββατοκύριακο που αναμενόταν αρκετά ζόρικο, καθώς την Κυριακή το πρωί τελούνταν το 40ήμερο μνημόσυνο του ανθρώπου που με μεγάλωσε. Έτσι, θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που αξιώθηκα να βρεθώ στην Επίδαυρο και να την παρακολουθήσω.

Δεν θα κάνω εδώ κριτική της παράστασης. Μου λείπουν οι ειδικές γνώσεις, τα «εργαλεία» για μια εμπεριστατωμένη κριτική. Θα πω μόνο πως τη βρήκα καλοστημένη και καλοπαιγμένη, αλλά δεν ήταν αυτό που με κινητοποίησε για να συντάξω τούτο εδώ το σημείωμα. Ήταν ο λόγος του Αισχύλου και ο προβληματισμός που διαπραγματεύεται σε τούτο το έργο, το οποίο αν και έχει ηλικία σχεδόν 25 αιώνων είναι συγκλονιστικά επίκαιρο και συν-κινεί μέχρι δακρύων σε κάποιες στιγμές. Γι' αυτό είναι και κλασικό, θα μου πείτε και φυσικά θα συμφωνήσω απολύτως μαζί σας.

Μέχρι προχθές τραγωδία του Αισχύλου δεν είχα δει. Για να είμαι ειλικρινής τον απέφευγα και λίγο —πιο σωστά: δεν επεδίωκα ιδιαίτερα να δω κάποια τραγωδία του— έχοντας κατά νου τη βαθιά θρησκευτικότητα που διαπνέει το έργο του. Αγαπούσα τον Σοφοκλή και λάτρευα τον Ευριπίδη από τα πολύ νεανικά μου χρόνια για λόγους που δεν έχουν σημασία και δεν χρειάζεται να αναφέρω τώρα. Έτσι λοιπόν, η παράσταση αυτή πέρα από την πνευματική και ψυχική ανάταση μου πρόσφερε και κάτι ακόμα: με συμφιλίωσε κατά κάποιον τρόπο με τον παππού Αισχύλο.

Θέλοντας να αποτυπώσω αλλά και να μεταφέρω ένα μέρος από τη συγκίνηση που εγώ ένιωσα, σκέφτηκα να παραθέσω εδώ (όλα παρμένα από το πρόγραμμα της παράστασης) την ταυτότητα της παράστασης, το κατατοπιστικό σημείωμα του μεταφραστή Γιώργου Μπλάνα και δέκα χαρακτηριστικά αποσπάσματα του έργου.

Η ταυτότητα της παράστασης

Σκηνοθεσία: Κώστας Φιλίππογλου
Μετάφραση: Γιώργος Μπλάνας
Κίνηση - Καλλιτεχνική συνεργασία: Φρόσω Κορρού
Σκηνικά - Κοστούμια: Κέννυ ΜακΛέλλαν
Μουσική: Lost Bodies
Σχεδιασμός φωτισμών: Νίκος Βλασόπουλος
Βοηθός σκηνοθέτη - Ειδική συνεργάτις: Εριφύλη Στεφανίδου
Βοηθός σκηνοθέτη: Γιώτα Σερεμέτη
Βοηθοί σκηνογράφου: Σοφία Κατσουλιέρη, Άννα Σαπουνάκη
Βοηθός ενδυματολόγου: Ανθούλα Μάμαλου


Διανομή:

Προμηθέας: Τάσος Νούσιας
Ήφαιστος, Ωκεανός: Γεράσιμος Γεννατάς
Κράτος, Ερμής: Δημήτρης Κουρούμπαλης
Ιώ: Μαρλένε Καμίνσκι
Α΄ Κορυφαία του Χορού: Κατερίνα Λούρα
Β΄ Κορυφαία του Χορού: Ίριδα Μάρα
Χορός: Δέσποινα Λαγουδάκη, Χριστίνα Μπίτου, Βιβή Μπουτάτη, Πηνελόπη Μωρούτ, Νατάσα Σαραντοπούλου
Στον χορό συμμετέχει και όλος ο θίασος.

Κείμενο εισαγωγής: Γιώργος Μπλάνας
Εμβόλιμες σκηνές: Δημήτρης Κουρούμπαλης

Η πρώτη παράσταση δόθηκε στο Αρχαίο Θέατρο Δωδώνης, την Παρασκευή 17 Ιουλίου 2015 και ώρα 19:00.

Φωτο 2: Από την πρώτη παράσταση στο Αρχαίο Θέατρο Δωδώνης, στις 17 Ιουλίου 2015

Σημείωμα του μεταφραστή για τον Προμηθέα Δεσμώτη

Ο Αισχύλος είναι μεγαλειωδώς σαφής: Δίας-υποταγή-θεός vs Προμηθέας-εξέγερση-άνθρωπος. Η τιτάνια μορφή που δημιούργησε ο Αισχύλος, και δεν έπαψε ποτέ να απασχολεί την ανθρώπινη σκέψη, μοιάζει παράδοξη επειδή ακριβώς είναι η πιο ανθρώπινη.

Όλοι οι ήρωες της τραγωδίας έχουν προσωπικά κίνητρα, συγκρούονται με τη μοίρα τους στη βάση των αναγκών τους. Το μεγαλειώδες με τον Προμηθέα είναι πως αυτό που έκανε, να δώσει στον άνθρωπο τη φωτιά, δεν μπορεί να εξηγηθεί. Γιατί ένα θεϊκό πνεύμα —και μάλιστα από τα παλαιά— να δώσει στους ανθρώπους τον εαυτό τους; Γιατί να θέσει σε κίνδυνο την παντοδυναμία του;

Αυτό το μυστήριο είναι η καρδιά της τραγωδίας Προμηθέας Δεσμώτης, ενός ποιητικού αριστουργήματος με κατεξοχήν πολιτικό προσανατολισμό. Γιατί το πιο πολιτικό από τα πολιτικά ερωτήματα που έθεσε ποτέ ο άνθρωπος είναι: σε τι μπορεί να βασιστεί η αμφισβήτηση της εξουσίας; Στον «Θεό», στον «Λόγο», στον «ρου της Ιστορίας»... Ο Προμηθέας απαντά: στην ελεύθερη βούληση, χωρίς τακτικούς ελιγμούς, χωρίς «στρατηγικούς» περιορισμούς. Η αμφισβήτηση της εξουσίας είναι πάντα ένα ρήγμα, ένα άλμα, ένα δημιουργικό ξέσπασμα, «απαλλαγμένο από τα μιάσματα της φιλοδοξίας, του φθόνου, της εκδίκησης και της αναρρίχησης στην εξουσία». Ο Προμηθέας είναι η πρώτη φωνή στην ανθρώπινη Ιστορία που δηλώνει ευθαρσώς: είμαι ρεαλιστής, γιατί ζητώ το αδύνατο. Και το ζητώ χωρίς άλλο λόγο από τον εαυτό μου. Σαν να λέμε: δημοκρατία. Η Δημοκρατία είναι το μοναδικό πολίτευμα που αυτο-θεσπίζεται, δεν χρειάζεται να θεμελιώσει την αρχή της παρά μόνο στην ελεύθερη βούληση του κοινωνικού υποκειμένου. Το δίκαιο είναι προϊόν της Ιστορίας. Δεν είναι ούτε θεμέλιό της ούτε δώρο κάποιας υπερβατικής αρχής. Είναι η φυσική απόληξη του ανεξήγητου πόθου του ανθρώπου να δημιουργεί τον εαυτό του.

Στον Προμηθέα Δεσμώτη δεν υπάρχει τίποτα «βλάσφημο», παρά το γεγονός πως μας έχει παραδοθεί η προσπάθεια κάποιου θεατή να σκοτώσει τον Αισχύλο στη διάρκεια της πρώτης παράστασης του έργου. Ο μέγας ποιητής θέτει, με τον πιο αποφασιστικό τρόπο, τη συστατική αρχή της δημοκρατίας: συνεχής αμφισβήτηση του υπάρχοντος. Έκτοτε, η ερμηνεία του Προμηθέα Δεσμώτη θα είναι έργο όχι μόνο των φιλολόγων, αλλά κυρίως της ίδιας της ιστορικής πράξης. Δημιουργώντας ο άνθρωπος την Ιστορία του, ερμηνεύει τον Προμηθέα του Αισχύλου.

Γιώργος Μπλάνας
(Αισχύλος, Προμηθέας Δεσμώτης, εκδ. Γαβριηλίδης, 2015)


Αποσπάσματα από το έργο

1

Φωτο 3

Ήφαιστος: Να, οι χειροπέδες. Έτοιμες τις έχω.

Κράτος: Πέρασέ τες στα χέρια του και κάρφωσέ τες στον βράχο.

Ήφαιστος: Αμέσως.

Κράτος: Πιο δυνατά, να μην μπορεί να κινηθεί. Αυτός είναι ικανός να δραπετεύσει κι απ' το ίδιο του το σώμα.

2

Όσο για τους ταλαίπωρους θνητούς, τους έβαλε κι αυτούς στη μοιρασιά: συνέλαβε το σχέδιο να τους επιβραβεύσει με αφανισμό και να φυτέψει στη γη ένα νέο είδος Ανθρώπου, συμβατό με τη δική του εξουσία. Κανείς δεν τόλμησε ν' αντιταχθεί στην τρομερή απόφασή του. Μόνον εγώ αντέδρασα. Έδωσα στον Άνθρωπο τη δύναμη ν' αντέξει, να σταθεί σαν Άνθρωπος πάνω στη γη. Με συγκίνησε η θνητή κατάντια του. Και να πού κατάντησα: ένα σκιάχτρο φρικτό, για να τρομάζω όποιον σκεφτεί ν' αμφισβητήσει την ακόμα πιο φρικτή ηγεμονία του Δία.

3

Αυτό, λοιπόν, είναι εξουσία; Μαχαίρι στον λαιμό της περηφάνιας; Στενάζει η γη, θρηνεί το αρχαίο μεγαλείο της ανυποταγής σου. Στενάζει ο Άνθρωπος, θρηνεί η Ευρώπη και πονούν τα σπλάχνα της Ασίας. Φωνάζουν οι εμπόλεμες παρθένες της Κολχίδας. Κραυγάζει η απροσπέλαστη Σκυθία, σπαράζει η Αζοφική, βογκούν οι απόκρημνοι στρατοί των κάστρων του Καυκάσου. Ουρλιάζουνε τα κύματα, μουγκρίζουν οι βυθοί, βρυχάται η σκοτεινή καρδιά του Άδη κι οι κρυστάλλινες πηγές των ποταμών είναι ορθάνοιχτες πληγές!

4

Φωτο 4

Όταν αρρώσταιναν οι άνθρωποι, αφήνονταν στην τύχη τους, μέχρι να καταντήσουν σκιές ανθρώπων και να σβήσουν απαρηγόρητοι, απροστάτευτοι. Εγώ τους έμαθα να φτιάχνουν φάρμακα, να γλυκαίνουν τον πόνο, να δαμάζουν τις πληγές. Έδωσα υπόσταση στην τέχνη της μαντείας, έριξα φως στη σκοτεινή αλήθεια των ονείρων, τους έμαθα ν' ακούνε τη λαλίστατη σιωπή που κρύβεται στα λόγια του άλλου και να βλέπουν τον άνθρωπο στο πρόσωπο του ανθρώπου. Τους είπα πως το μέλλον έχει φτερά και ράμφος και νύχια αρπακτικά. Τους έδειξα ένα-ένα τα πουλιά: πώς τρέφονται, πώς αγαπούν, πώς σμίγουν, πώς μισούν, πώς πολεμούν —σημάδια ολέθρου κι ευτυχίας˙ τη ζωντάνια των σπλάχνων και το χρώμα της χολής, τη συμμετρία των φλεβών και των λοβών του συκωτιού, για να χορταίνουν ευσέβεια οι θεοί˙ πώς να καίνε τα μεριά και την ουρά του ζώου, τυλιγμένα στην μπόλια. Έδωσα γλώσσα στη φωτιά για να τους λέει το μέλλον. Ύστερα τους έμαθα να βγάζουν το μέλλον τους από της γης τα σπλάχνα: χρυσάφι, ασήμι, σίδερο...

5

Αχ, Προμηθέα! Τι κέρδισες; Πού είναι ο περίφημος Άνθρωπος, που ελευθέρωσες απ' τα δεσμά της γης; Πού είναι αυτός, που του 'μαθες να στέκει ορθός και δυνατός; Εφήμερος, φθαρτός, όνειρο μέσα σ' όνειρο, παλεύει ο Άνθρωπός σου με ιδέες ν' αντιταχθεί στη βία των ουρανών.

6

Ας καμαρώνει τώρα˙ ας παίζει με τον τρόμο των βροντών και τη φωτιά των κεραυνών του —δεν θα του χρησιμεύσουν όταν ξεσπάσει η θύελλα του εξευτελισμού του. Γιατί εγκυμονεί, ο άθλιος, τον χειρότερο αντίπαλό του: τερατώδη μαχητή, που πυρπολεί όσο κανένας κεραυνός και σπέρνει πανικό όσο καμιά βροντή˙ αυτόν που θα συντρίψει την κατάρα της θάλασσας και της στεριάς, την τρίαινα, το δόρυ του Ποσειδώνα. Ναι, θα πάθει τα πάνδεινα ο Δίας και θα μάθει τι σημαίνει να είσαι αφέντης και τι δούλος.

7

Φωτο 5

Άκουσε τώρα και το κόστος. Σε λίγο το πραγματικό αφεντικό θα σπάσει τα δόντια του γκρεμού σου: κάρβουνο η πέτρα αναμμένο, στάχτη η άμμος˙ εσύ, θαμμένος στον φλεγόμενο βυθό της θεϊκής οργής, κι ο βράχος να μη λέει να σου στερήσει την άσπονδη αγκαλιά του. Το φως του ήλιου, όμως, αιώνες θα το στερηθείς. Και, μέχρι τότε, το φτερωτό σκυλί του Δία, ο αιμοβόρος αετός θα κομματιάζει αχόρταγα τη σάρκα σου —κουρέλι ματωμένο θα κρέμεται το σώμα σου στο ράμφος του: σαν κλέφτης θα σκάβει το συκώτι σου, αργά, αθόρυβα, να βρει τον ματωμένο θησαυρό της βουλιμίας του. Θα τον βρίσκει —κάθε μέρα. Και κάθε μέρα θα τον χάνει και θ' αρχίζει πάλι να σκάβει η φρίκη τα σπλάχνα και το αγύριστο κεφάλι σου —για πάντα, αν δεν βρεθεί θεός τόσο απελπισμένος που θα θελήσει να χαθεί αντί για σένα στη νύχτα του Άδη, στου Ταρτάρου τον ζοφερό βυθό.

8

Όταν τον είδα να 'ρχεται ήξερα τι θ' αρχίσει να γαβγίζει. Από πότε είναι ντροπή να σε στρώνουν στο κυνήγι τα κοπρόσκυλα; Εμπρός! Τι περιμένει το μεγάλο αφεντικό; Ας προσπαθήσει να με υποτάξει˙ ας στείλει τους κεραυνούς του˙ ας σπείρει ανέμων πανικό˙ ας συνταράξει τη γη˙ ας πνίξει στα πέλαγα τον ουρανό˙ ας φυλακίσει τ' αστέρια στο σκοτάδι των βυθών κι ας με πετάξει στη δίνη της αδέκαστης Ανάγκης: να με αρπάξουν του σκοταδιού οι ρίζες στον Τάρταρο —Εγώ θα μείνω ζωντανός.

9

Εγώ σας προειδοποίησα. Όταν σας στρώσει στο κυνήγι το κακό, μην καταριέστε τη μοίρα σας ούτε να λέτε πως σας παγίδεψε ο Δίας, σας αιφνιδίασε η αυθαίρετη εξουσία... Τίποτα τέτοιο. Ξέρετε˙ κι αν βρεθείτε μπλεγμένες στο απέραντο δίχτυ της δυστυχίας, θα είστε εσείς υπεύθυνες.

10

Εδώ τελειώνει ο Λόγος κι αρχίζει η βία: τρέμει η γη —πονούν τα σπλάχνα της, βογκάει βαθιά και σκοτεινά˙ πύρινη λαίλαπα ξεχύνεται στη γη, μάστιγα η σκόνη, λύσσα εμφύλια τρελαίνει τους ανέμους κι η θάλασσα ζητάει ν' αφανίσει τον ουρανό. Έτσι νομίζει ο Δίας πως θα με τελειώσει. Σκέψη, μητέρα πάνσεπτη, και Πνεύμα φωτεινό του σύμπαντος, φυλάξτε τον Λόγο του παιδιού σας: βία και τρόμος κι αδικία η Εξουσία. 

_____________________

Σημείωση: Κατά τη μεταφορά-αντιγραφή από το πρόγραμμα των αποσπασμάτων του έργου προτίμησα για εξοικονόμηση χώρου να μην ακολουθήσω την κατά στίχο γραφή. Επίσης, έκανα κάποιες μικροπαρεμβάσεις στην ορθογραφία.

Πηγές: 

Φωτο 1

Φωτο 2

Φωτο 3

Φωτο 4

Φωτο 5

Τέλος,  ολόκληρο το έργο Προμηθέας Δεσμώτης του Αισχύλου σε μετάφραση Ι. Γρυπάρη εδώ.

Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, Ματωμένος Γάμος

Ματωμένος Γάμος 
Από την εκπομπή «Το Θέατρο της Δευτέρας» της ΕΡΤ


Συγγραφέας: Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα
Απόδοση στα Ελληνικά: Νίκος Γκάτσος
Σκηνοθεσία: Σταμάτης Χονδρογιάννης
Σκηνικά - κοστούμια: Γιώργος Ζιάκας
Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις
Μουσική διδασκαλία: Νίκος Κυπουργός
Τραγούδι: Νένα Βενετσάνου 
Χορογραφίες: Γιάννης Φλερύ
Χορεύει: Ελίζα Πάλλη 


Υπόθεση του έργου

Η Μάνα, πικραμένη από το θάνατο του συζύγου και του μεγαλύτερου γιου της από το χέρι των Felix, δίνει την ευχή της στο μικρότερο γιο της για να παντρευτεί μια κοπέλα που ζει κοντά στην πόλη και δηλώνει την επιθυμία της να δει εγγόνια. Μια γειτόνισσα συζητάει με τη Μάνα και της αποκαλύπτει πως η Νύφη ήταν παλιά αρραβωνιασμένη με τον Λεονάρντο, συγγενή των Felix που σκότωσαν την οικογένειά της. Ο Λεονάρντο είναι τώρα παντρεμένος με την ξαδέρφη της Νύφης και μένει μαζί με τη γυναίκα του και την πεθερά του. Όταν γυρίζει σπίτι από τη δουλειά, τις ακούει να νανουρίζουν το μικρό γιο του. Όταν ένα μικρό κορίτσι καταφτάνει και τους λέει τα νέα για τις προετοιμασίες του γάμου του Γαμπρού με τη Νύφη, ο Λεονάρντο όλο οργή ορμάει έξω από το σπίτι. Η Μάνα επισκέπτεται το σπίτι της Νύφης, όπου συζητά μαζί της και με τον Πατέρα της. Η Υπηρέτρια μένει κάποια στιγμή μόνη με τη Νύφη, την πειράζει για τα δώρα του Γαμπρού, ενώ της αποκαλύπτει ότι ο Λεονάρντο έρχεται τα βράδια κάτω από το παράθυρό της. Εκείνο το βράδυ, τη συναντά και της εκμυστηρεύεται τον πόθο του και το λόγο που δεν την παντρεύτηκε παλιότερα. Η Νύφη επιχειρεί να τον κάνει να σωπάσει, αλλά δεν αρνείται ότι ακόμα έχει αισθήματα γι' αυτόν. Η υπηρέτρια διώχνει τον Λεονάρντο, ενώ καταφτάνουν οι καλεσμένοι για το γάμο. Όλοι κατευθύνονται προς την εκκλησία, ενώ η Νύφη ικετεύει τον Γαμπρό να την προστατέψει.

Μετά το γάμο, όλος ο κόσμος γυρίζει στο σπίτι της Νύφης για το γαμήλιο γλέντι. Εκεί, αναζητούν τη Νύφη και τον Λεονάρντο, αλλά ανακαλύπτουν ότι το έσκασαν με το άλογο. Ο Γαμπρός εξοργισμένος βγαίνει να κυνηγήσει και να σκοτώσει τον Λεονάρντο, ενώ η Μάνα διατάζει όλους τους καλεσμένους να χωριστούν σε ομάδες και να ψάξουν το ζευγάρι.

Στο δάσος, όπου βρίσκονται ο Λεονάρντο και η Νύφη, εμφανίζονται τρεις Ξυλοκόποι που συζητούν τα γεγονότα, λέγοντας ότι το ζευγάρι θα ανακαλυφθεί μόλις βγει το φεγγάρι και φωτίσει το δάσος. Το Φεγγάρι εμφανίζεται σαν χαρακτήρας και σε ένα μονόλογο πενθεί τη μοναξιά του και δηλώνει την επιθυμία του να χυθεί αίμα, προκειμένου να τιμωρήσει τους ανθρώπους που το άφησαν έξω από τα σπίτια τους. Ρίχνει το φως του στο δάσος, ενώ συνοδεύεται από μια ζητιάνα, που είναι ο Θάνατος προσωποποιημένος. Μαζί συμφωνούν το θάνατο των ζηλιάρηδων ανδρών.

Ο Γαμπρός μαζί με μια κοπέλα ψάχνουν στο σκοτεινό δάσος. Τους εμφανίζεται ο Θάνατος, σαν γριά ζητιάνα και τους λέει ότι θα τους οδηγήσει στον Λεονάρντο. Λίγο πιο μακριά, ο Λεονάρντο και η Νύφη αγκαλιάζονται και σκέφτονται το μέλλον τους, ρομαντικοί αλλά με ένα ασίγαστο και σκοτεινό πάθος ο ένας για τον άλλο. Ακούγονται βήματα: πλησιάζει ο Γαμπρός με τον Θάνατο, ο Λεονάρντο φεύγει από τη σκηνή και δυο κραυγές ακούγονται μες στο σκοτάδι.

Πίσω στην πόλη, οι γυναίκες έχουν μαζευτεί κοντά στην εκκλησία και συζητούν για τα γεγονότα. Ο θάνατος εμφανίζεται σαν ζητιάνα και δηλώνει ότι θάνατος απλώθηκε στο δάσος. Θυμωμένη και πικραμένη η Μάνα βλέπει τη Νύφη να γυρίζει, με το νυφικό της γεμάτο αίματα από τους δυο άνδρες που αλληλοσκοτώθηκαν στο δάσος. Η Μάνα την ανακηρύσσει πόρνη και πάει να τη σκοτώσει, αλλά τελικά απομακρύνεται και προσεύχεται. Η αυλαία πέφτει, όσο η Νύφη και η Μάνα απαγγέλλουν την τραγωδία του Ματωμένου Γάμου. (Πηγή)

Παίζουν:

Άννα Συνοδινού: Μάνα

Στρατής Τσοπανέλης: Γαμπρός

Ελένη Παναγιώτου: Νύφη

Κώστας Αποστολίδης: Λεονάρντο

Γιάννης Αργύρης: Πατέρας της Νύφης

Τασσώ Καββαδία: Δούλα

Νίκος Τζόγιας: Φεγγάρι

Όλγα Τουρνάκη: Ζητιάνα


Κι εδώ ακούμε ολόκληρο το έργο «Ματωμένος Γάμος» (1965) σε μουσική Μάνου Χατζιδάκι, απόδοση στα Ελληνικά των στίχων του Λόρκα από τον Νίκο Γκάτσο και ερμηνευτή τον Λάκη Παππά. Πρόκειται για το έργο 3 (1947 - 1948) που έγραψε ο συνθέτης για τις ανάγκες της παράστασης του ομώνυμου έργου του Λόρκα που ανέβηκε το 1948 από το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν. (Πηγή)

Τα τραγούδια:

1. Εισαγωγή
2. Τώρα νυφούλα μου χρυσή
3. Νανούρισμα
4. Σήκω νύφη ζηλεμένη
5. Γύρνα φτερωτή του μύλου
6. Κουβάρι, κουβαράκι
7. Ήταν καμάρι της αυγής
 

Ιστορία και Μνήμη: Μαουτχάουζεν (της Ξένης Δ. Μπαλωτή)

Δημοσιεύω σήμερα εδώ μια συνέντευξη που παραχώρησε ο Ιάκωβος Καμπανέλλης στην κυρία Ξένη Δ. Μπαλωτή, ιστορικό του Πανεπιστημίου της Σορβόνης (Paris IV), στο σπίτι του, στις 10 Νοεμβρίου 2001. Η συνέντευξη έχει θέμα της το βιβλίο με τίτλο «Μαουτχάουζεν», στο οποίο ο Ιάκωβος Καμπανέλλης καταγράφει τις εμπειρίες του από την παραμονή του στο ομώνυμο στρατόπεδο συγκεντρώσεως, όπου κρατήθηκε από τους Γερμανούς κατά το χρονικό διάστημα 1942-1945. Κατά τη διάρκειά της ο συγγραφέας κάνει συσχετισμούς με τη σημερινή ιστορική πραγματικότητα, για να καταλήξει στη διαπίστωση πως ο κόσμος τίποτα δεν έχει διδαχθεί από την πρόσφατη ιστορία και πως είναι πάντα έτοιμος να κάνει τα ίδια λάθη. Χαρείτε τη!

—Γιατί γράφτηκε το Μαουτχάουζεν;

Ιάκωβος Καμπανέλλης: Είναι ένα χρονικό που άρχισε να γράφεται λίγους μήνες αφότου γύρισα, δηλαδή το 1945. Όλοι ήθελαν να τους λέω τα όσα έζησα και είδα στο στρατόπεδο. Επί μήνες και συχνά πυκνά έλεγα τις τρομακτικές εκείνες ιστορίες που ήταν ακόμα ολοζώντανες στη μνήμη μου, στις αισθήσεις μου. Και με το να τις αφηγούμαι συνεχώς συντηρούσα την αμεσότητά τους, τις λεπτομέρειές τους, τους διαλόγους, ενώ ταυτόχρονα συνειδητοποιούσα ακόμη πιο πολύ τη σημασία της εμπειρίας μου… Πολλοί μου λέγανε «αυτά πρέπει να τα γράψεις». Είχα ήδη κρατήσει κάποιες σημειώσεις, πριν φύγω απ’ το Μαουτχάουζεν. Στρώθηκα στο γράψιμο και πολύ γρήγορα μαζεύτηκε ένας σωρός από χειρόγραφα. Φυσικά σαν γραφή ήταν φλύαρη και άτεχνη, ήταν όμως παραστατική όσο οι προφορικές μου αφηγήσεις και, κυρίως ποτισμένη με τα συναισθήματα εκείνης της ώρας. Ήταν οι μύθοι του πόνου, του τρόμου, του μαρτυρίου, της ελπίδας, της παράνοιας σ’ ένα τέτοιο στρατόπεδο. Έγραψα το Μαουτχάουζεν με σκοπό να μιλήσω για την ματαιότητα όλων αυτών των θυσιών που είχαν γίνει, του αίματος που είχε χυθεί και που ωστόσο δεν έγιναν διδάγματα για τους ανθρώπους.

Το βιβλίο αυτό δεν θα μπορούσα να το ξαναγράψω. Γιατί δεν ξαναγράφεται μία πραγματικότητα. Δεν πρόκειται για ένα βιβλίο θεωρίας, για ένα μελέτημα. Είναι μία καταγραφή τετελεσμένων γεγονότων. Έτσι έγιναν και έτσι καταγράφηκαν.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Θεμέλιο τον Δεκέμβριο του 1965. Μετά τη δολοφονία του Κέννεντυ τον Νοέμβριο του 1963 και λίγο αργότερα την πτώση του Κρούτσεφ, οι ψυχροπολεμικές εντάσεις ξανάρχισαν, η ειρήνη δεν τα πήγαινε καθόλου καλά… Θυμήθηκα τα χειρόγραφά μου… Ξανάγραψα δυο επεισόδια και τα έδωσα στην εφημερίδα Ελευθερία. Δημοσιεύθηκαν στα κυριακάτικα φύλλα της κι η αίσθηση ήταν μεγάλη. Μου ζητήθηκε να δώσω κι άλλα. Ρίχτηκα να τα ξαναγράψω όλα από την αρχή. Έγραφα και ταυτόχρονα δημοσιεύονταν στα καθημερινά φύλλα της εφημερίδας. Έτσι προέκυψε το βιβλίο!

—Πώς γράφτηκε η ιστορία του στρατοπέδου Μαουτχάουζεν;

Ιάκωβος Καμπανέλλης: Η κατασκευή του στρατοπέδου αποφασίστηκε το 1938, λίγες εβδομάδες μετά την προσάρτηση της Αυστρίας. Το Μαουτχάουζεν ήταν, τότε, μία μικρή ήρεμη πόλη, 145 χιλιόμετρα από τη Βιέννη. Σύμφωνα με τις προδιαγραφές, το στρατόπεδο έπρεπε να βρίσκεται μακριά από την κατοικημένη περιοχή και τα άμεσα βλέμματα των κατοίκων. Έτσι, το στρατόπεδο του Μαουτχάουζεν κτίσθηκε 3 χιλιόμετρα έξω από την πόλη, επάνω σε ένα λόφο στις πλευρές του οποίου βρισκόταν ένα λατομείο που εθεωρείτο από τα μεγαλύτερα της Ευρώπης. Το στρατόπεδο αρχικά προοριζόταν για να δεχθεί έως 3.000 κρατουμένους, αλλά δέχθηκε συνολικά 230.000! Εκεί υπολογίζεται πως έχασαν τη ζωή τους περίπου 100.000 άνθρωποι. Το στρατόπεδο του Μαουτχάουζεν πέρασε στον έλεγχο των Αμερικανών στις 7 Μαΐου 1945.

Στα όρια του στρατοπέδου, που τελικά έφθασαν τα 80 εκτάρια, υπήρχαν : κρεματόριο, θάλαμος αερίων, πλατεία προσκλητηρίου κρατουμένων, παράγκες κρατουμένων κ.ά.

Οι παράγκες των κρατουμένων ήταν χωρισμένες ανά εθνικότητα. Οι έλληνες κρατούμενοι συνυπήρξαν για λίγο καιρό με τους Εβραίους γιατί το στρατόπεδο αυτό ήταν κυρίως για αιχμαλώτους πολέμου, πολιτικούς κρατούμενους κάθε λογής από όλη την Ευρώπη. Για τους Εβραίους υπήρχαν άλλα στρατόπεδα. Τους πήγαιναν κυρίως προς την Πολωνία.

—Πώς ήταν μία τυπική ημέρα στο στρατόπεδο;

Ιάκωβος Καμπανέλλης: Η ημέρα ξεκινά με το εγερτήριο. Πρώτη υποχρέωση ήταν να στρωθούν τα κρεβάτια στην εντέλεια. Για λόγους πειθαρχίας δεν έπρεπε να υπάρχει κανένα τσαλάκωμα στην κουβέρτα. Ακολουθούσε η στοιχειώδης καθαριότητα και εν συνεχεία μπαίναμε στη σειρά για να πάρουμε την καραβάνα με τον καφέ, δηλαδή... ένα μαύρο ζουμί. Μετά από λίγο παρατασσόμασταν στην πλατεία και περιμέναμε το προσκλητήριο κατά παράγκα — κάθε παράγκα είχε 500 άτομα —, ώστε να μετρηθούν όλα τα άτομα και να γίνει αναφορά ότι ήταν όλοι παρόντες, αυτές οι χιλιάδες, και να αρχίσουν να βγαίνουν τα συνεργεία. Άλλοι πήγαιναν στο λατομείο, άλλοι στη σιδηροδρομική γραμμή, άλλοι στα χωράφια, άλλοι πήγαιναν να κτίσουν κάτι κ.ά.

Το μεσημέρι, τα συνεργεία που δούλευαν πολύ μακριά — υπήρχαν συνεργεία που πήγαιναν σε απόσταση έως και 7 χιλιομέτρων — δεν επέστρεφαν στο στρατόπεδο. Αυτά έπαιρναν μαζί τους το ψωμί για να φάνε εκεί. Τα άλλα συνεργεία επέστρεφαν και γινόταν πάλι η ίδια διαδικασία: παράταξη, μέτρημα, μετά από μία ώρα πάλι έξοδος για τα συνεργεία που πήγαιναν για δουλειά και επέστρεφαν το απόγευμα. Οι ώρες των παραπάνω ενεργειών οριζόντουσαν ανάλογα με την εποχή. Όταν χειμώνιαζε, η μεσημεριανή διακοπή ήταν μικρότερη για να μην υπάρξουν συνεργεία που θα επέστρεφαν μέσα στο σκοτάδι. Και πάλι... η μεγάλη παράταξη του συνόλου των κρατουμένων στην πλατεία, το μέτρημα και η αναφορά με τον ημερήσιο αριθμό των νεκρών. Εάν ήταν ημέρα εκτελέσεων, γινόντουσαν και οι εκτελέσεις τις οποίες παρακολουθούσαν όλοι... για παραδειγματισμό! Μετά απ’ αυτές, μοιραζόταν το βραδινό φαγητό. Το μεσημεριανό φαγητό ήταν μία λαχανόσουπα. Την τρώγαμε... αλλά ήταν κάτι το απεχθές, γιατί ό,τι χαλασμένο ή σάπιο υπήρχε το ρίχνανε στη σούπα των κρατουμένων.

Το βράδυ μοιραζόταν λίγο ψωμί, λίγο τυρί, σαλάμι, μαργαρίνη και υπήρχαν μία με μιάμιση ώρα ελεύθερου χρόνου, ας τον πούμε ελεύθερο χρόνο, και μετά ηχούσε η καμπάνα... Σιωπή, σκότος. Και ξανά τα ίδια την επόμενη ημέρα... και εάν ζούσες, την μεθεπόμενη ημέρα κ.ο.κ. Και μετά στο κρεβάτι, αφού συνειδητοποιούσαμε ότι ζήσαμε και σήμερα — γιατί κάθε στιγμή για εμάς ήταν στιγμή ενός μελλοθάνατου — άρχιζαν οι σκέψεις, οι αναμνήσεις και η κατά φαντασία δραπέτευση!

Το Λατομείο και η Σκάλα

Κάθε πρωί, μετά το κάλεσμα, οι άνθρωποι που δούλευαν σ’ αυτό το λατομείο στοιχίζονταν ανά πέντε, με τα χέρια κολλημένα στο σώμα, παρέλαυναν μπροστά από τον διοικητή και με συνοδεία φυλάκων και σκυλιών έφευγαν από το στρατόπεδο για το λατομείο. Εκεί μάθαιναν καλά τι σήμαινε λατομείο και τι ήταν η «σκληρή εργασία». Κατέβαιναν τρέχοντας τα σκαλιά του λατομείου, έφταναν τρέχοντας τα 200 μέτρα πιο πέρα, τους φόρτωναν ένα αγκωνάρι στη ράχη, γύριζαν τρέχοντας στη σκάλα, ανέβαιναν τα 186 σκαλιά και, τρέχοντας πάλι, πήγαιναν μισό χιλιόμετρο πιο μακριά. Αυτό γινόταν δέκα ώρες κάθε μέρα. Πληγώνονταν οι ώμοι, τα πόδια, τα σωθικά. Όποιος παραπατούσε πέθαινε!

Από μία εμπειρία στο λατομείο και στη σκάλα προέκυψε ένα από τα γνωστά ποιήματα του Μαουτχάουζεν, ο Αντώνης, όπου περιγράφεται το περιστατικό :

Εκεί στη σκάλα την πλατιά  / στη σκάλα των δακρύων

στο Βίνερ Γκράμπεν το βαθύ / στο λατομείο των θρήνων.

Εβραίοι κι αντάρτες περπατούν / Εβραίοι κι αντάρτες πέφτουν

βράχο στη ράχη κουβαλούν / βράχο σταυρό θανάτου.

Εκεί ο Αντώνης τη φωνή / φωνή φωνή ακούει

ω καμαράντ, ω καμαράντ / βοήθα ν’ ανέβω τη σκάλα.

Μα εκεί στη σκάλα την πλατιά / και στων δακρύων τη σκάλα

τέτοια βοήθεια είναι βρισιά / τέτοια σπλαχνιά κατάρα.

Ο Εβραίος πέφτει στο σκαλί / και κοκκινίζει η σκάλα

κι εσύ λεβέντη μου έλα εδώ / βράχο διπλό κουβάλα.

Παίρνω διπλό, παίρνω τριπλό / μένα με λένε Αντώνη

κι αν είσαι άντρας, έλα εδώ / στο μαρμαρένιο αλώνι.

—Και πώς μπορούσε ο κρατούμενος να αντεπεξέλθει ψυχολογικά σ’ αυτήν την κατάσταση;

Ιάκωβος Καμπανέλλης: Έπρεπε να προσαρμοστούμε στον δολοφονικό παραλογισμό, στην κόλαση, εφόσον ξέραμε ότι ο καθημερινός μας βίος είναι η τρέλα, η παραφροσύνη. Στο στρατόπεδο γνώρισα τον Τσέχο Τέοντορ Τρόσκα. Μου είπε πως στο Μαουτχάουζεν πρέπει να ’χω θάρρος. «Στα πάντα η αντίδρασή σου πρέπει να είναι θάρρος». Το ίδιο βράδυ γνώρισα τον Γιοζέφ Μπαλλίνα. Μου είπε: «Εδώ μέσα για να γλιτώσεις, χρειάζεται μία κρούστα τρέλας γύρω στο μυαλό… Κοντολογίς, πρέπει να φροντίσεις να τρελαθείς λιγάκι. Πρόσεχε μην σου κολλήσει το "γιατί". Γιατί να δουλεύω έτσι; Γιατί να με δέρνουν έτσι; Γιατί να με ορίζουν έτσι; Ήρθες σ’ έναν «άλλο» κόσμο… Κατάλαβέ το! Άρχισε, λοιπόν, να βάζεις την κρούστα γύρω στο μυαλό σου…».

—Πιστεύετε πως οι Γερμανοί γνώριζαν τι συνέβαινε στα στρατόπεδα;

Ιάκωβος Καμπανέλλης: Γνώριζαν οι πάντες. Να τι μου είπε ένας γερμανός πολιτικός κρατούμενος, ο Βίλχελμ Γιόχαν Σνάϊντερ, που είχε περάσει τουλάχιστον τρία χρόνια στο στρατόπεδο και που πριν είχε ζήσει τρία χρόνια στην Αθήνα με την ιδιότητα του γενικού αντιπροσώπου μίας γερμανικής βιομηχανίας ηλεκτροεργαλείων: «Όλοι τα ξέρανε… Ολόκληρη η Γερμανία απ’ άκρου εις άκρον και θα σου το αποδείξω αμέσως… Κοίταξε καλά αυτό το χάρτη της Γερμανίας πριν την πάρει ο διάβολος! Βλέπεις όλους αυτούς τους κύκλους; Έχω μαρκάρει τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως! Ο κάθε κύκλος καλύπτει έκταση ακτίνας πενήντα χιλιομέτρων. Τι αποδεικνύεται; Πως η μισή Γερμανία είναι μέσα στους κύκλους. Άρα, οι μισοί Γερμανοί ξέρανε οπωσδήποτε για τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως και τα στρατόπεδα εξοντώσεως! Ύστερα απ’ αυτό, αγαπητέ μου, μου είναι δύσκολο να πιστέψω πως ο μισός γερμανικός λαός ήξερε κι ο άλλος μισός δεν είχε ιδέα».

Αλλά συνυπεύθυνοι ήταν και οι μη Γερμανοί, γιατί άργησαν να αντιδράσουν. Μπορούσαν να το προλάβουν το κακό και δε θέλησαν να το προλάβουν. Δε βοήθησαν π.χ. τη δημοκρατική Ισπανία όσο θα έπρεπε κατά του Φράνκο.

—Και το σταθερό ερώτημα : «Πώς ανέχθηκε αυτός ο λαός με τέτοια παιδεία να γίνουν τόσα εγκλήματα εξ ονόματός του;»

Ιάκωβος Καμπανέλλης: Αυτό συνέχισε να με απασχολεί για πολλά χρόνια μετά τον πόλεμο. Όταν πήγα στη Γερμανία, το 1966 και μετά, πήγα στο Μπούχενβαλ — το οποίο απέχει μόλις 5 χιλιόμετρα από το σπίτι του Γκαίτε στη Βαϊμάρη, όπου βρίσκεται και το σπίτι του Σίλερ και μία εκκλησία όπου ο Μπαχ έπαιζε τα έργα του... και άλλες μεγάλες μορφές της διανόησης και της τέχνης. Και όμως, 5 χιλιόμετρα από εκεί έκτισαν το Μπούχενβαλ… Ακόμη δεν έχω δώσει απάντηση, αλλά επειδή είναι και το ζήτημα των ημερών μας, υπάρχει και ο παράγοντας φανατισμός. 

Αλλά, ο φανατισμός έχει και άλλα αίτια: ο γερμανικός λαός είναι λαός που πειθαρχεί, έχει έπαρση, ταπεινωμένος από τη Συνθήκη των Βερσαλλιών βρέθηκε ένας άνθρωπος ή κάποιοι άνθρωποι — γιατί ο Χίτλερ δεν ήταν μόνος του —, του ερέθισαν τον εγωισμό του, του ανύψωσαν το ηθικό του και στη συνέχεια τα κατάφεραν με τη σιδηρά πειθαρχία να τακτοποιήσουν τα οικονομικά, να μην υπάρχουν άνεργοι, αλλά να υπάρχει, από την άλλη πλευρά, η τρομοκρατία. Ήταν κάτι που το πέτυχε και ο Μουσολίνι: να δώσει δουλειά και να τον λατρέψει ο ιταλικός λαός.

—Ωστόσο, ο Σνάιντερ σας είπε: «Τι βλάκες που είναι οι Γερμανοί! Πίστεψαν έναν παράφρονα που φώναζε «δε θέλουμε βούτυρο, θέλουμε κανόνια».

Ιάκωβος Καμπανέλλης: Και αυτή η παρατήρηση σημαίνει πάρα πολλά για τη Γερμανία, όπου υπάρχει ένας βουτυροτραφής λαός.

—Ωστόσο, το ερώτημα δεν τίθεται μόνο για τους Γερμανούς. Τίθεται και για όσα συμβαίνουν, εδώ και χρόνια, μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων.

Ιάκωβος Καμπανέλλης: Δύσκολες οι απαντήσεις, γιατί η κατάσταση δεν είναι άσπρο-μαύρο. Με στεναχωρεί και με θυμώνει πολύ ό,τι συμβαίνει εκεί κάτω, αλλά υπάρχει κάτι στο Ισραήλ που δεν το ξέρουμε. Υπάρχουν Εβραίοι που είναι αντίθετοι με την επίσημη κυβερνητική πολιτική του Ισραήλ, την πολιτική των γερακιών τύπου Σαρόν. Αυτοί που έζησαν στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως ή τα παιδιά αυτών είναι εναντίον αυτής της πολιτικής. Διαμαρτύρονται. Στο Ισραήλ πήγαν και πολλοί Εβραίοι από τις αραβικές χώρες που έως τότε ζούσαν ειρηνικά με τους άλλους Άραβες. Αλλά όταν άρχισε η ρήξη με τους Παλαιστίνιους — που οι Παλαιστίνιοι είχαν δίκιο να διαμαρτύρονται —, πήγαν Εβραίοι από το Μαρόκο, το Αλγέρι, την Αίγυπτο και αλλού, οι οποίοι δεν είχαν σχέση με τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως. Αυτή την κατηγορία των Εβραίων τούς φανατίζει ένα ιερατείο που αρέσκεται να διατηρεί μία κατάσταση συγκεχυμένη. Δεν είναι όλοι οι Ισραηλινοί υπεύθυνοι γι’ αυτό που συμβαίνει στην περιοχή. Υπάρχουν πολλοί που έχουν πάει φυλακή για τις απόψεις τους.

Εάν μπορούσαν να συμβιώσουν οι Ισραηλινοί και οι Παλαιστίνιοι, θα ήταν η ευτυχέστερη και πλουσιότερη χώρα. Δεν τους λείπει τίποτα. Οι Ισραηλινοί είναι ευφυέστατοι άνθρωποι, π.χ. έκαναν περιβόλι την έρημο… Και οι Παλαιστίνιοι πολύ μορφωμένοι. Με τέτοιο εμπόριο ανεπτυγμένο, βιομηχανίες, βιοτεχνίες κ.ά., θα ήταν η πλουσιότερη χώρα και αυτό θα κατέληγε υπέρ των Αράβων, αλλά ο φανατισμός έχει τη δική του λογική.

—Το 1963 λέτε πως συνειδητοποιήσατε πως ο μικρόκοσμος του απελευθερωμένου Μαουτχάουζεν ήταν η πρώιμη εικόνα του μεταπολεμικού κόσμου.

Ιάκωβος Καμπανέλλης: Ναι, μέσα στο στρατόπεδο φάνηκαν ήδη αυτά που θα συνέβαιναν μετά. Άνθρωποι που δεν ήθελαν να γυρίσουν στην πατρίδα τους. Άνθρωποι μελλοθάνατοι στο στρατόπεδο, στη συνέχεια κυνηγιόντουσαν για να σκοτωθούν για πολιτικο-ιδεολογικές διαφορές.

Όταν γύρισα στην Ελλάδα, η χώρα μου βίωνε ήδη ένα άλλο δράμα. Έχουν γίνει τα Δεκεμβριανά. Η γειτονιά μου ήταν ήδη διαιρεμένη. Έχουν χαθεί πολλά θύματα. Αυτό ήταν τραγικό. Σε λίγο ξεκίνησε ο νέος εμφύλιος. Και ξανά τα ίδια. Τους φίλους μου που τους πάνε στη Μακρόνησο, οι μελλοθάνατοι… Να τι εννοώ όταν αναφέρομαι στη μικρογραφία του Μαουτχάουζεν: την κοινωνία την μοιρασμένη, τη διχασμένη, την αμετανόητη ανθρωπότητα — γιατί αυτό συνέβη και σε άλλες χώρες, όχι μόνον στην Ελλάδα. Ένας κόσμος μοιρασμένος, διχασμένος που δεν έχει διδαχθεί τίποτε από την πρόσφατη ιστορία. Έτοιμος να ξανακάνει τα ίδια.

—Πιστεύετε πως συνεχίζουμε να ζούμε σ’ έναν παρόμοιο μικρόκοσμο;

Ιάκωβος Καμπανέλλης: Θα ’λεγα ναι! Βέβαια, το τοπίο δεν είναι το ίδιο. Μέχρι την πτώση του Τείχους υπήρχε το Ανατολικό και το Δυτικό μπλοκ. Όλο αυτό το μπλοκ ήταν ενωμένο και πολεμούσε τον Χίτλερ. Ξαφνικά βρέθηκε οι σύμμαχοι να έχουν γίνει αντίπαλοι, αλλά και οι δύο να έχουν γίνει μιλιταριστές. Όπως πολύ εύστοχα αναφέρεται στην ταινία Ο μπαμπάς ο πόλεμος, οι νικητές του Χίτλερ έγιναν μαθητές και διάδοχοί του.

Όταν απελευθερώθηκε το Στρατόπεδο, υπήρχε μία αισιοδοξία τρομακτική. Ήταν σαν να άνοιξαν οι πόρτες, οι καλές πόρτες και τώρα μπορείς να επιλέξεις τη ζωή που θα κάνεις… Χωρίς φόβο, τρόμο, περιορισμούς κτλ… Και λίγο λίγο διαπιστώνεις πως δεν άνοιξαν πολλές πόρτες ή τέλος πάντων άνοιξαν κάποιες πορτίτσες. Ο Πολωνός π.χ. που δεν θέλει να επιστρέψει στην κατεχόμενη από τους Σοβιετικούς Πολωνία. Έχουμε δηλαδή ήδη ανθρώπους για τους οποίους οι πόρτες δεν είχαν ανοίξει. Δεν μπορούσαν να επιλέξουν. Έπρεπε να αυτοεξοριστούν, αφού δεν ήξεραν πού αλλού να πάνε.

Βεβαίως και υπάρχουν κάποια αντιφατικά πράγματα: Π.χ. πώς θα απελευθερωνόταν η Ευρώπη χωρίς την τέως Σοβιετική Ένωση; Από την άλλη, για τον Πολωνό, ο Ρώσος είχε μοιράσει την Πολωνία με τον Γερμανό… Υπήρχαν και τα ιστορικά προηγούμενα. Γιατί η Πολωνία και η Ρωσία ήταν ό,τι η Γαλλία με τη Γερμανία, ό,τι η Ελλάδα με την Τουρκία… Γι’ αυτό και το βασικό συμπέρασμα του βιβλίου, έως και σήμερα δεν αλλάζει. Το ίδιο είναι: δεν διδασκόμαστε και επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη.

Δείτε τι συμβαίνει τώρα στο Αφγανιστάν. Εκεί υπάρχει μία ισχυρή μεγάλη ομάδα που έχει επιβληθεί στον υπόλοιπο πληθυσμό, τον καταδυναστεύει και τον κρατά σε μία απαράδεκτη κατάσταση. Αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί. Βεβαίως δεν είμαι υπέρ των βομβαρδισμών, αλλά η αντίσταση των Αφγανών κατά της Σοβιετικής Ένωσης ήταν πολύ πιο ηθική γιατί τότε οι Μουτζαχεντίν ήταν ενωμένοι. Τώρα είναι μοιρασμένοι μεταξύ τους.

Ήδη η αντίφαση φαίνεται από την εκδηλωμένη αγάπη του κόσμου για το Μαουτχάουζεν και την καθημερινή διεθνή πρακτική. Το ότι ο κόσμος αγαπά τα τραγούδια του Μαουτχάουζεν ή γενικότερα την τέχνη είναι περαστικό. Τ’ αγαπά για λίγη ώρα και μετά τα παίρνει ο αέρας. Πηγαίνουμε π.χ. και ακούμε τη νεκρώσιμη ακολουθία — κείμενο σοφό, που με συγκλονίζει για τη σοφία του και την ποίησή του συνάμα. Είναι πολύ σημαντικό κείμενο. Όσοι το ακούνε έως την ταφή γίνονται σοφότεροι, όλοι. Μετά την ταφή… επανέρχονται στην ίδια μωρία ή απάθεια και ξανακάνουν τα ίδια. Το ότι πάμε σε μία συναυλία ή βλέπουμε ένα σοφό έργο φαίνεται πως δεν αρκεί για να αλλάξει τον κόσμο.

_______________

Πηγές:

Για τη συνέντευξη:  good Music good Life

Για τη φωτογραφία: gnosi.blogspot.com

Ευχαριστώ θερμά:

Την κυρία Ξένη Δ. Μπαλωτή, που ευγενικά μου παραχώρησε την άδειά της για την αναδημοσίευση.

Τον διαδικτυακό φίλο Χρήστο Ζουλιάτη, γιατί μου επέτρεψε να πάρω τη συνέντευξη από το ιστολόγιό του αλλά και για όλη του την ανταπόκριση και τη μεσολάβησή του στην κυρία Μπαλωτή για την παραχώρηση της άδειας για την αναδημοσίευση.

Ιάκωβος Καμπανέλλης (1922 - 2011) - R. I. P.

Έφυγε από τη ζωή ο Ιάκωβος Καμπανέλλης

Ο μεγάλος μας θεατρικός συγγραφέας έφυγε σήμερα από τη ζωή στα 89 του χρόνια. Εδώ και σχεδόν δύο μήνες νοσηλευόταν στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας του νοσοκομείου «Μητέρα». Έπασχε από νεφρική ανεπάρκεια και η υγεία του, μετά από αιμοκάθαρση, παρουσίασε επιπλοκές που είχαν μοιραία κατάληξη.

Γεννήθηκε στην Νάξο το 1922. Το 1942 τον συνέλαβαν οι Γερμανοί και τον έστειλαν στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως του Μαουτχάουζεν, όπου παρέμεινε έως την απελευθέρωση του στρατοπέδου από τις συμμαχικές δυνάμεις στις 5 Μαΐου 1945.

Άρχισε να ασχολείται με το θέατρο, μετά από την επαφή του με το Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν το 1945. Το πρώτο του θεατρικό έργο ήταν «Ο χορός πάνω στα στάχυα», που παρουσιάστηκε το 1950. Άλλα πολύ γνωστά του έργα είναι: «Η αυλή των θαυμάτων», «Παραμύθι χωρίς όνομα», «Η γειτονιά των αγγέλων», «Το μεγάλο μας τσίρκο».

Έγραψε ακόμη σενάρια για κινηματογραφικές ταινίες, όπως η «Στέλλα», ο «Δράκος» και τα «Κορίτσια στον ήλιο» που σκηνοθέτησαν αντίστοιχα ο Μιχάλης Κακογιάννης, ο Νίκος Κούνδουρος και ο Βασίλης Γεωργιάδης.

Συνεργάστηκε με τον Μάνο Χατζιδάκι και τον Μίκη Θεοδωράκη ως στιχουργός στα έργα τους «Παραμύθι χωρίς όνομα» και «Μαουτχάουζεν».

Τέλος, ασχολήθηκε και με τη δημοσιογραφία και συνεργάστηκε με τις εφημερίδες «Ελευθερία», «Ανένδοτος» και «Τα Νέα».

Καλό του ταξίδι!

_______________

Πηγές:
Ελευθεροτυπία
in.gr 

Ιάκωβος Καμπανέλλης - R. I. P.

Φτωχότερα είναι τα ελληνικά γράμματα από το πρωί του Σαββάτου... (διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου εδώ)

[Αναδημοσίευση από την ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας Τα Νέα]

Τραγούδι της σημαίας (από το Παραμύθι χωρίς όνομα)

Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις
Στίχοι: Ιάκωβος Καμπανέλλης
Τραγούδι: Λάκης Παππάς
Δίσκος: Μάνος Χατζιδάκις, Ματωμένος γάμος - Παραμύθι χωρίς όνομα (1965) 

Τώρα σημαία μου το αίμα

και λάβαρο η λαβωματιά

ρίξε μου το στερνό σου βλέμμα

αίμα στην άδεια μου καρδιά

Όχι, ποτέ μου δεν σε δίνω

στρατιώτη μου, στην ξενιτιά

τραγούδι και χορό εγώ στήνω

για σε στην ακροποταμιά